Het overdekte paradijs: van praktisch parkplein naar subtropische Market Dome

Ontmoetingen hebben altijd al een belangrijke rol gespeeld bij Center Parcs. Daarvoor werden speciale plekken gecreëerd op het park. In de allereerste jaren zag men elkaar vooral bij de kapel, later bij het Kinderhofje, de tennisbaan of de Kinderboerderij en weer later bij het zwemmeer, de parkwinkel, het subtropisch zwembad of de Parc Plaza. Maar de allerbekendste is toch wel de Market Dome, het overdekte paradijs met alle centrale faciliteiten die de gast nodig heeft tijdens zijn of haar vakantie.

Toch is de Market Dome er niet altijd in de huidige vorm geweest. De terreinen die eerst met tentjes en later met bungalows werden ingezet voor de vakantieverhuur, kregen op termijn een parkplein. Het parkplein lag altijd in de omgeving van het zwemmeer of andere voorzieningen. Het was een plaats waar gasten min of meer noodgedwongen elkaar tegenkwamen, doordat de kinderen gingen spelen, de Kinderboerderij bezochten of gingen zwemmen bij het strand.

Het parkplein op De Kempervennen, 1983.

Soms was er al een minimale eetgelegenheid, maar toen Piet Derksen eenmaal doorhad dat op het centrale plein de meeste ontmoetingen plaatsvonden, besloot hij direct tot het creëren van een restaurantje en het openen van een parkwinkeltje, wat later werd uitgebreid tot meerdere winkeltjes en een terrasje. Denk maar aan de Boutique, Sportique en Chez Pierre. Die laatste wordt, vrij vertaald, de benaming ‘Bij Piet’, een subtiele verwijzing naar de oprichter Piet Derksen. In latere jaren verschenen ook slijterijen, kappers en zelfs postkantoortjes bij de parkpleinen. De winkels waren een puur praktische oplossing om de gast alle service te bieden, maar ook om de gasten op het park te houden en extra omzet te genereren.

Het parkplein op De Eemhof, 1981.

In die tijd een slim idee, wat op parken als Het Meerdal, De Huttenheugte en Het Heijderbos werd toegepast en waarvan nu nog het één en ander te herkennen is in de enigszins behouden constructie.

Door de komst van het Subtropisch Zwembad werd het succes alleen maar groter. Deze werd, zeer slim, direct naast de winkeltjes gebouwd. Gasten die het zwembad wilden bezoeken, liepen zowel op de heen- als terugweg langs de winkels. Dat verhoogde al snel het aantal aankopen.

Het parkplein en restaurant op Het Meerdal, destijds nog Bos & Strand. Boven is de oude constructie van winkelpand en zwembadpand nog te zien. De zwembadoverkapping is tot op heden nog steeds intact.

In de avonduren werd er een bandje neergezet om ook dan het parkplein aantrekkelijk te houden. Dit is de basis geweest voor de entertainmentfunctie van nu. Slim bedacht was het allemaal wel, maar met de weersomstandigheden in het koude en regenachtige Nederland was het niet altijd even prettig voor de gasten, die bij slecht weer al snel wegbleven.

Het parkplein op De Lommerbergen.
 
Een jaar na de opening van Het Heijderbos (laatste park met in eerste instantie een parkplein) werd De Vossemeren geopend. Dit park kreeg als eerste een nieuwgebouwd overdekt parkplein, de Parc Plaza genoemd. Piet Derksen had in Amerika bij grote winkelcentra gezien hoe een glazen overkapping wonderen deed. Onder een koepel in altijd droge en warme weersomstandigheden rustig kunnen winkelen op het moment dat de gast dat wil. Dat werd dan ook min of meer het uitgangspunt en dat werd op de bungalowparken een ongekend succes. De reeds gerealiseerde onoverdekte parkpleinen werden in de daaropvolgende jaren alsnog overdekt en luxer betegeld. De winkelgebouwtjes werden, eenvoudig gezegd, met muurtjes aan elkaar verbonden waar nodig en met een (koepel)dak erboven was de Parc Plaza een feit. Hier en daar verscheen de eerste groene aankleding.
Het begon met de witte Parc Plaza op De Vossemeren.
 
En dat is ook op deze foto’s terug te zien bij Het Vennenbos (boven), De Vossemeren (linksonder) en De Kempervennen (rechtsonder).
 
Er ontstond in de jaren negentig al snel een redelijk gezellige Parc Plaza op onder andere Erperheide…
 
…De Huttenheugte…
 
…en De Vossemeren. Dit was echter niet doeltreffend genoeg. Het kwam allemaal als ‘tijdelijk’ over. Planten, borden en afdakjes werden overal en nergens toegevoegd en neergezet.
 
De destijds veelal in witte tinten uitgevoerde Parc Plaza’s voldeden jarenlang, tot ver in de jaren negentig. Toen was echter het nieuwe niet bijzonder genoeg meer voor de gasten. Zij vertrokken ook naar concurrenten die het succes van de zwembaden en Parc Plaza’s probeerden te evenaren door kopieën te maken. De voormalige rechterhand van Piet Derksen stapte in die tijd over naar Vendorado, wat later Gran Dorado werd, en ontwikkelde meteen de overdekte Gran Place op de grotere parken, met een Gran Place uit de eerste generatie op Limburgse Peel (destijds Loohorst). De grootste Gran Place werd op Park Hochsauerland gebouwd, de kleinste op Park Eifel. Ook hebben deze twee grote gelijkenissen in bouwstijl in vergelijking met het parkcentrum van Port Zélande.

De Parc Plaza van Center Parcs raakte daarnaast enigszins verouderd en echt sfeervol was het niet altijd. Het kreeg al simpele terrasjes (met kunststof tuinstoeltjes) temidden van de winkeltjes en restaurantjes, maar deze waren eenvoudig gecreëerd. Eind jaren negentig werd daarom beslist om met een groot investeringsprogramma, het millenniumplan van 1998 met De Eemhof als pilotpark, een nieuwe formule te introduceren: de Market Dome. De succesvolle Parc Plaza aan de basis, maar met een tropisch jasje eroverheen. En dát werkte. In de jaren 1998 tot en met 2002 werden alle parken onder handen genomen. De van oorsprong aparte gebouwtjes van de voormalige parkpleinen zorgden ervoor, dat het op elk park weer een aangename verrassing was, wat men bij de verbouwing aantrof.

Tegenwoordig is de Market Dome met die laatste aanpassingen in nagenoeg alle parken terug te vinden als het altijd bruisende hart van het park. Er werd nagedacht over beleving in een voorheen praktisch bedoelde faciliteit. Er werd een natuurlijke omgeving aangelegd en nagebootst, er werden waterpartijen gecreëerd en dieren ondergebracht. Flora en fauna die door Center Parcs opgevangen werden in de Market Domes, omdat ze anders verloren zouden gaan.

De Market Dome van nu: een groene oase als hart van het park.

Er kwamen terrasjes op een vlonder tussen de palmbomen, waarop men kan zitten, ontspannen en uitkijken over de vijvertjes. Winkeltjes die niet meer een simpele ingang hadden, maar die geïntegreerd werden in het totaalplaatje en hier en daar verscholen liggen tussen de watervallen, natuurstenen looproutes met hoogteverschillen en met beplanting op het dak. Bij al deze vernieuwingen werden nieuwe namen als de Food Store, Toys & Souvenirs en Fashion Store ingevoerd. Samen met de ‘Market Dome’ Engelse termen om ook de buitenlandse gasten aan te spreken.

Toys & Souvenirs op Het Meerdal, verscholen in het groen met toepassing van hoogteverschil en gebruik van natuursteen.

Hoe aangenaam en mooi de Market Dome ook is aangekleed met allerlei natuurlijk ogende houtmaterialen en tropische planten, er zit ook een keerzijde aan deze zeer brandbare aankleding. Ondanks de moderne uitstraling, bestaat de vaak al dertig jaar oude constructie uit steen en veel hout, waardoor een brand een fataal effect kan hebben op het parkcentrum. Center Parcs is al te vaak slachtoffer geworden van brand en helaas werden verschillende centrale voorzieningen daardoor verwoest.

Op Het Vennenbos werden de centrale faciliteiten kort na de oplevering in 1974 in de as gelegd, waarna het drama zich in november 1989 nog eens grotendeels herhaalde. Ook collegapark De Lommerbergen heeft meerdere keren (twee maal in 1976 en daarnaast ook in 2002) te maken gehad met door brand verwoeste faciliteiten, waarbij tot twee keer toe de gehele Parc Plaza moest worden herbouwd.

De verwoeste voorzieningen op De Lommerbergen in 1976 (links) en 2002 (rechts).

De restanten van de voorzieningen op De Lommerbergen in 2002.

Elveden Forest en De Eemhof kregen de allergrootste tegenslagen te verduren. Op beide parken ging de complete Market Dome (al dan niet met Aqua Mundo) verloren. Vooral voor De Eemhof een ramp, aangezien alles recentelijk nog was gerenoveerd en vernieuwd volgens de nieuwste formules en tropische aankleding. Volledig opgeknapt voor de toekomst, maar dat werd niet gehaald. De activiteiten werden op bepaalde momenten uit nood verplaatst naar de sporthal, wat later behouden is gebleven als de Action Factory.

Rokende geraamtes en veel puin is wat er overbleef na de verschrikkelijke brand op De Eemhof, 2000.

Het was, volgens Center Parcs, niet mogelijk om een nieuw overdekt centrum te bouwen. Dit zou niet meer te verzekeren zijn, terwijl tegensprekende geruchten de indruk wekken, dat er fundamenten geplaatst zijn voor het geval er toch ooit een overkapping aan te pas komt. Center Parcs heeft bij de heropbouw dan ook een opvallende beslissing gemaakt. Het van parkplein tot Market Dome getransformeerde centrum keerde niet meer terug en men ging weer terug naar het onoverdekte parkplein in de vorm van de Market Square. In de basis het ooit zo onpraktische parkplein dat niet helemaal geschikt was voor het Nederlandse weer, maar dit keer wel een moderner parkplein waarbij op diverse gebieden goed was geleerd van de eerdere ervaringen. Tussen de winkels aan de buitenzijde van het plein werd gezorgd voor een overdekte looproute en om het geheel ook een warmere uitstraling te geven, werd het voorzien van een mediterraans thema. Ook met verlichting, hoogteverschillen, geveltjes en andere methoden werd het totaalplaatje beïnvloed en aantrekkelijker gemaakt.

De centrale voorzieningen van De Eemhof door de decennia heen.
Van boven naar onder: 1981, 1989, 2000, 2003 en 2006.

Kennelijk heeft de ervaring met de Market Square uiteindelijk Center Parcs toch aan het denken gezet. Voor de nieuwe Franse parken Le Lac d’Ailette en Les Trois Forêts werd weer gekozen voor een overdekte Market Dome, hetzij in een moderner jasje. Geen vaste koepelvorm, maar met een buitenzijde van geveltjes of met een indrukwekkende golvenconstructie. Ook in de toekomst zal de Market Dome trouw deel blijven uitmaken van het Center Parcs-concept. Voor de geplande nieuwe parken in Frankrijk en Duitsland is wederom de keuze gevallen op een Market Dome, naar verwachting volgens het ontwerp van Les Trois Forêts. Uitzondering hierop vormt Park Bostalsee, waarvan het ontwerp al in de Sunparks-tijd werd bepaald. Daarnaast heeft ook Center Parcs UK besloten om in het nieuwe park weer een overdekt centrum te realiseren, hetzij volgens eigen ontwerpen.

Impressie van de toekomstige centrale voorzieningen op het nieuwe Engelse park Woburn Forest.

In Nederland en België wordt momenteel door Albron hard gewerkt aan vernieuwing van de horecaformules en de Food Store. Van 2000 tot 2010 is het brede pallet aan winkels langzaamaan afgezwakt (onder andere de Sweet Shop verdween volledig als zelfstandige winkel en de doorgaans zelfstandig gevestigde Pannenkoekenhuisjes werden geïntegreerd in het Market Café & Terrace), werden winkels samengevoegd en werd het aanbod steeds beperkter. Ook restaurantformules gingen achterlopen en hadden vernieuwing nodig. Voor het eerst in de geschiedenis werd een partner van buitenaf ingeschakeld om het uitbaten van de horeca en de food-winkels, inclusief medewerkers, over te nemen en de formules op te frissen, waardoor er een totaal nieuwe uitstraling ontstaat in de vertrouwde Market Dome.

Bamboe-aankleding en houtmaterialen maken plaats voor strakke, moderne interieurs en rieten stoeltjes worden vervangen door merkwaardige alternatieven. De wat donker ingerichte supermarkten worden in een helder, fris wit jasje gestoken en het assortiment wordt ingericht op de bezoekers van het park, waarbij is nagedacht over verseilanden en de logica achter de winkelindeling. De horecavernieuwing is een vernieuwing waaraan vele gasten weer even zullen moeten wennen, maar die kenmerkend is voor de komende jaren.

De totaal door Albron vernieuwde Food Store op Het Meerdal, voorzien van een fris nieuw interieur.

Kortweg kan geconcludeerd worden dat de transformatie van parkplein naar centraal parkhart met de komst van de Market Dome een schot in de roos is geweest, zeker met de bedoeling om een weersbestendig en overdekt paradijs te creëren, waar iedereen met plezier kan winkelen, ontspannen, uitrusten en wat drinken op terrasjes en eten in één van de vele restaurantjes. Dit alles midden in een groene oase, tussen vijverpartijen, watervallen en bijzondere dieren.

Andere grote ketens nemen pas sinds een aantal jaren de basisprincipes van de Market Dome en het al decenniaoude idee van het parkplein over voor hun centrale voorzieningen, terwijl Center Parcs die elementen al vanaf het begin verwerkt heeft in het parkcentrum en zich tegenwoordig voornamelijk bezighoudt met het bijzonder en onderscheidend houden van haar centrale voorzieningen. Voorzieningen die begonnen met het parkplein en de Parc Plaza. De Market Dome deed zijn intrede, overwon het parkplein en de Parc Plaza, maakte in enkele gevallen plaats voor de Market Square, maar is nu helemaal terug in nieuwe vormen en klaar voor de toekomst!

Tekst: Jbroeders en Jeroen
Beeldmateriaal:
M.Kuis, Joost, Jarne, Miss Nitwit en Hellumpie (allen forumlid), Jeroen (forum- en redactieteamlid), Jbroeders en Ruben (forumbeheerders), Center Parcs Europe, Center Parcs UK, Brandweer Beesel-Reuver, Algemeen Nederlands Persbureau ANP, Historische Luchtfoto’s Flevoland, Omroep Flevoland, 3span Ontwerpbureau, gebruiker Mafo op Flickr, Nationaal Archief Nederland en het Ministerie van Cultuur, Onderwijs en Wetenschap

5 comments on “Het overdekte paradijs: van praktisch parkplein naar subtropische Market Dome

  1. Ter aanvulling… De Vossemeren is het eerste park waar de Parc Plaza onmiddellijk werd gebouwd, maar de eerste Parc Plaza is open gegaan op Het Vennenbos in 1986 (zie ook foto van Joost) of een jaar voor de opening van De Vossemeren in 1987.

  2. Geweldige artikels! Zoveel nostalgie! Ik zeg nog altijd ‘centrum’ en ‘Chez Pierre’ en ‘bungalow hoor. Vandaag terug van een lang weekendje De Vossemeren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.